Deniz Kavimleri’nin saldırılarıyla ilgili hipotezler



Deniz Kavimleri’nin kim olduğu ve saldırılarının nedenleri, yıllardan beri tartışmalara konu olmaya devam eder. Ancak ortaya atılan sayısız tezden hiçbiri tamamen tatmin edici değildir. Zaten bu yıkımın ardında tek bir neden aramanın yetersiz kalması da mümkündür.

Elimizdeki Bilgiler

Bugüne kadar sunulan açıklamalar yetersiz kalıyor

Deniz Kavimleri, arkeoloji araştırmalarının en çok tartışılan, en zor ve en karmaşık konuları arasında yer alır. Bugüne kadar birçok disiplinler arası kongre sadece bu konuya adanmıştır. Aşağıda sıralanan tezler ise tartışılmaya devam edilmektedir:

  1. Uzun süre devam eden kuraklık, Bronz Çağı toplumunun ekonomik ve beslenme kaynaklarını kurutup, göçleri tetikledi. (Carpenter 1966)
  2. Troia Savaşı zincirleme bir olaylar dizisinin başlangıcını oluşturdu. Deniz Kavimleri, Troia Savaşı’ndan sağ kurtulup veya çöken Yunanistan’dan kaçıp yeni yerleşim alanları arayan halklardır. (Hallo & Simpson 1971)
  3. Miken uygarlığının tarımsal faaliyetleri neredeyse sadece hububatı temel aldığından kötü hasatlar durumunda son derece kırılgandı. Ürünün yok olması ya da bir dizi kötü hasat, komşu bölgelere saldırıları kışkırttı ve gerginlikleri tetikledi. (Betancourt 1976)
  4. Deniz Kavimleri, Orta Avrupa’dan geldi. İlk önce Yunanistan’da Miken uygarlığını yıktılar, sonra sırasıyla Troia, Hatuşa ve III. Ramses tarafından bahsedilen, Doğu Akdeniz’deki yerleşim bölgelerini yakıp yıktılar. (Schachermeyr 1982)
  5. Deniz Kavimleri’nin ilk saldırıları Merneptah’ın yönetimi altında gerçekleşti, sonra bu saldırıları Troia Savaşı ve Miken Kültürü’nün çöküşü takip etti. En sonunda Hitit ülkesini yok eden ikinci bir Deniz Kavimleri saldırısı başladı. (Taylour 1983)
  6. Deniz Kavimleri, Adriyatik Denizi çevresi ve Orta Avrupa’dan geldi. Aradan yaklaşık bir kuşak geçtikten sonra önce Ege havzasını, sonra da Doğu Akdeniz’in kıyı bölgesini kontrol altına aldılar. (Bouzek 1985)
  7. Deniz Kavimleri, büyük kültürlerin yıkılmasından sonra ortaya çıkan, başıboş korsan ve haydutlardan oluşan dağınık bir koalisyondu. (Sandars 1985)
  8. Bronz Çağı’nın sonu, zaman içinde yüzlerce kilometrelik bir alanı etkileyerek Mısır, Suriye ve Yunanistan’daki ticari merkezlerin yıkılmasına neden olan bir depremle başladı. Bu dönemde Deniz Kavimleri de Doğu Akdeniz’de kıyı kentlerini tehdit ediyordu. Grek krallıklarının Deniz Kavimleri’nden korunmak amacıyla inşa ettiği büyük kaleler onları ekonomik iflasa sürükledi. Sonuçta toplumsal huzursuzluklar baş gösterip ticaret çöktü ve ardından kıtlık başladı. (Helck 1987)
  9. Geç Helladik IIIB döneminin sonunda, Pylos’dan Makedonya’daki Kastanas’a, oradan da Troia’a kadar olan bölgeyi kapsayan bir dizi deprem meydana geldi. (Kilian 1988)
  10. Savaş teknolojisindeki yenilikler, köklü değişimlere neden oldu. Kriz yıllarından önce askeri çatışmalar savaş arabaları arasında yer alırken, sonradan ağırlık hareketli piyade birliklerine geçti. (Drews 1993)

Amerikalı genç arkeolog Eric H. Cline’nin olaylara genel bir bakış açısı getirme denemesi de, cevaplar sunmaktan çok, yeni soruların ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Öneriler

Kriz yıllarındaki üç farklı savaş

MÖ 1200 ile 1180 yılları arasında Yunanistan’dan Anadolu’ya ve Mısır’a kadar her yerde yürütülen arkeolojik kazılar sonucunda aynı sonuç, yani büyük çaplı bir yıkım ortaya çıkar. Ama bu yıkımın ardında tek bir neden yattığını söylemek doğru olmaz.

Aslında Bronz Çağı’nın sonunun mantıklı bir şekilde anlaşılamamasının sebebi, bu bileşenleri oluşturan en önemli unsurlardan biri olan Luvilerin eksikliğinden kaynaklanıyordu. Üç ayaklı bir mutfak taburesinin bir ayağı olmayınca işlevi nasıl anlaşılmazsa, Bronz Çağı’nın sonu da Luviler olmadan, sadece Hititler ve Mikenler göz önüne alınırsa anlaşılmaz.

Luwian Studies’in MÖ 1192 ile 1182 yılları arasındaki kriz dönemi için sunduğu açıklamada üç savaş arasında nedensel bağlantıların olduğu savunulur. İlk önce Deniz Kavimleri saldırıları denilen olaylar meydana geldi ve aralarında ittifak kuran küçük Luvi devletlerinin ortak filosu Ege’den Doğu Akdeniz’e doğru ilerledi. Ege’nin doğu kıyılarından yola çıkan Luvilere karşı bir kaç yıl sonra Grek Krallıkları – Troia Savaşı olarak bilinen savaşta – bir ittifak oluşturdular. En sonunda da Yunanistan’da, dış etkilerden tamamen bağımsız bir iç savaş patlak verdi. Önerilen bu tez, kazı buluntularını, o dönemin belgelerini ve sonraki gelenekleri daha iyi açıklar. Eski Çağ’ın bu ilk dünya savaşları diğer alt sayfalarda ayrıca ele alınacaktır.

Bibliografya

Cline, Eric H. (2014): 1177 B.C. – The Year Civilization Collapsed. Princeton University Press, Princeton, 1-237.
Deger-Jalkotzy, Sigrid (2008): “Decline, Destruction, Aftermath.” In: The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. Cynthia W. Shelmerdine (ed.), Cambridge University Press, Cambridge, 387-415.
Muhly, James D. (1984): “The role of the Sea Peoples in Cyprus during the LC III period.” In: Cyprus at the close of the Late Bronze Age. Vasos Karageorghis & James D. Muhly (eds.), Leventis Foundation, Nicosia, 39-55.
Muhly, James D. (1992): “The Crisis Years in the Mediterranean World: Transition or Cultural Disintegration?” In: The Crisis Years. William A. Ward & Martha S. Joukowsky (eds.) Kendall/Hunt, Dubuque, Iowa, 10-26.
O’Connor, David (2000): “The Sea Peoples and the Egyptian Sources.” In: The Sea Peoples and Their World: A Reassessment. Eliezer D. Oren (ed.), The University Museum, University of Philadelphia, Philadelphia, 85-102.
Ward, William A. & Martha S. Joukowsky (eds.) (1992): The Crisis Years: The 12th Century B.C. from beyond the Danube to the Tigris. Kendall/Hunt, Dubuque, Iowa, 1-208.
Woudhuizen, Frederik Christiaan (2006): The ethnicity of the Sea People. Dissertation at the Erasmus-Universität Rotterdam, Rotterdam, 1-167.
Zangger, Eberhard (1994): Ein neuer Kampf um Troia – Archäologie in der Krise. Droemer, München, 1-352.


Ne kadar çok şey öğrenirsek o kadar az bildiğimiz sıklıkla söylenir; bu kavramın Geç Tunç Çağı‘nın sonu ve Deniz Kavimlerinin rolü konusundaki bilgilerimiz açısından geçerli olduğu kesindir. Geçmişte tarihin yeniden kurgulanması sırasında ortaya çıkan sorunlara dikkat çekmek ile yetersiz kurgulamaların yerine tarihi yeniden kurgulamak apayrı şeylerdir.

James D. Muhly 1984, 54

Burada açıkça ihtiyaç duyulan şey, kriz yıllarına ve Ege ile Doğu Akdeniz’de Tunç Çağı’ndan Demir Çağı‘na geçis dönemi konusunda yeni bir bakış açısıdır.

James D. Muhly 1992, 19

 Ancak yine de Hitit İmparatorluğu’nu ortadan kaldıranlar Deniz Kavimleri’ydi ve Ön Asya’nın batısından gelmiş olmalıydılar… Hatti İmparatorluğu’nu yok edip bu bölgenin efendisi haline gelenler Deniz Kavimleri’ydi. Bu da vatanlarının tam olarak neresi olduğu meselesini yeniden gündeme getirir ki, bence Deniz Kavimleri’nin vatanı Ön Asya’nın kuzeybatısında, Lidya veya Mysia’daydı.

Emil Forrer 1932, 58