Benoît de Sainte-Maure



Benoît de Sainte-Maure Troia Savaşı’nı anlatmak amacıyla 12. yüzyılda Roman de Troie adlı manzum bir eser yazar. Eserini Dares ve Diktys’in eserlerini temel alarak kaleme aldığını açıkça söylerse de, kitabındaki birçok ayrıntı, Dares ve Diktys’in bugün elimizde olan eserlerinde bulunmaz. Dolayısıyla Orta Çağ’da, Dares’in eserinin daha ayrıntılı bir versiyonunun mevcut olduğu anlaşılır. Orta Çağ’da Troia konusundaki bilgiler, bugün bu alanda bildiklerimizden çok farklıdır. Benoît’nın şehri tasvir şekli de kazılarda ortaya çıkan şehirden oldukça farklıdır.

Elimizdeki Bilgiler

Benoît de Sainte-Maure (ölüm 1173) Fransızca yazan bir yazar olup, İngiliz Krallığı’na bağlı bir derebeylik olan ve Fransa topraklarında bulunan Touraine Kontluğu’nun Sainte-Maure kentinde yaşamıştır. İngiliz kralı II. Henry ve eşi Akitanyalı Eleanor’un emriyle 1170 yılında Roman de Troie (Romans Dilinde Troia’nın Hikâyesi) adlı, 30.300 dizeden oluşan bir eser yazar. Romanı, Orta Çağ’ın en önemli Troia kaynaklarından olan, Giritli Diktys’in Ephemeris belli Trojani ve Frigyalı Dares’in Historia de excidio Troiae eserlerini temel almıştır. Ancak bu eserlerin sadece ana konularını kendine örnek alan Benoît, eserini aşk hikâyeleri, şövalyelerin savaşma sahneleri ve ilmi konularla zenginleştirmiştir. Guido de Columnis’in 1287’de Latince olarak yazdığı Historia destructionis Troiae adlı eserinin Roman de Troie’yı temel aldığı sanılır; bu eser sonradan birçok farklı Avrupa diline çevrilmiştir.

Öneriler

“Şimdiye kadar hiç bir ölümlü böyle büyük, böyle müreffeh bir şehir görmedi”

Benoît eserinde (dize 125-126), Troia’nın yıkılmasına kadar olan kısım için Frigyalı Dares’in eserinden yararlandığını söyler, bu eserin o dönemde oldukça yaygın olmasına rağmen çok nadir bulunduğunu belirtir. Eserinde Dares’in kitabına bağlı kalacağını belirtir, fakat tasvirleri Dares’in elimizdeki eserinde aktardığı bilgilerin çok dışına çıkar. Bütün bunlar, Benoîts’in döneminde Dares’in daha kapsamlı bir kitabının mevcut olduğuna işaret eder. Benoît’dan 500 yıl önce (660’lı yıllarda) Fredegar Tarihi Kayıtlar’ı yazılmıştır. Bu eser, yaklaşık 400 yıl önce (260-340) Eusebius tarafından yazılmış olan tarih eserinin bir versiyonunu içerir. Fredegar’ın sözünü ettiği Historia Daretis Frigii de Origine Francorum (Frigyalı Dares’in Frankların Kökeni Üzerine Tarihi), Dares’in bildiğimiz kitabı Historia de excidio Troiae ile aynı değildir. Dolayısıyla Benoît gerçekten Dares’in eserinin farklı bir eserinden yararlanmış olabilir.

Benoît’nın döneminde Dares’e ait daha kapsamlı (Latince) bir metin bulunuyordu.

Gustav Körting 1874, 70

Sözün kısası, Orta Çağ’da Dares’in Historia’sına ait farklı Latince ve Grekçe versiyonların var olmuş olması mümkündür. Antik Çağ tarihçilerinin Dares’e gösterdiği muazzam saygı ile 19 ile 20. yüzyıl tarihçilerinin, onun eserlerini hor görmesi arasındaki çelişki bu şekilde açıklanabilir.

Benoît’ın eserindeki birçok bölüm, Dares ve Diktys’in günümüzde mevcut olan versiyonlarında bulunmaz. Roman de Troie’nın detayları oldukça dikkat çekicidir. Benoît de Sainte-Maure eserini Orta Çağ Fransızcasıyla yazmıştır; bugünkü Fransızcaya çevirisi, Emmanuèle Baumgartner (1987) tarafından yapılmıştır. Bir bölümü şöyledir (Dize 2863-3186):

Bilginler dünyanın başka hiçbir yerinde Troia’yla kıyaslanabilecek bir şehir olmadığını kitaplarında okurlar ve bu gerçek günümüzde de böyle kabul edilir. Şehir güzelliği, büyüklüğü, bol ve çeşitli yeraltı zenginliklerine sahip olması açısından benzersizdir. … Troialılar şehirlerini yerle bir olmuş olarak buldular (Troia VIh), ama onu mükemmel bir güzelliğe ve zarif bir görünüme sahip, eskisinden yüz kere daha sağlam bir şekilde ayağa diktiler (Troia VIIa). … Şehrin etrafında kum ve kireç karışımıyla inşa edilmiş kuleler yükselirdi. … Halk krallar ve soylular için binlerce ev inşa etti. En kötü istihkâma sahip olan evlerin bile Fransa Krallığı’nın bütün silahlı kuvvetlerinden korkacak bir şeyi yoktu. … Çevre topraklarda yaşayan bütün halk bu şehre yerleşmeye teşvik edildi. Ve şehir o kadar kalabalık bir hale geldi ve buraya o kadar çok ev inşa edildi ki, hiç şüphesiz şehrin etrafını dolaşmak üç gün sürebilirdi.

Benoît, Priamos’un Birinci Troia Savaşı’nda mahvolup kendi krallığı döneminde yeniden inşa ettiği şehri iskân etmek için çevre köylerin halkını buraya yerleştirdiğini anlatır. Zaten Hisarlık’ın birkaç kilometre güneyinde bulunan Hanay tepe, Troia VIh’ın yıkılmasından sonra terk edilmiş. Hanay tepenin halkının Troia’nın surlarının içerisine yerleştirilmiş olması mümkündür.

Benoît’nın anlattığı bu Troia’nın, Homeros’un Troia’sı ve kazılan Hisarlık tepesi ile hiç bir ortak yönü yoktur. Benoît’nın benzersiz, büyük ve müreffeh bir yer olarak tarif ettiği şehir, Hisarlık’ta bugüne kadar yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkartılan yerle hiç bir şekilde birbirine benzemez. Bu konuda sunulabilecek en basit açıklama, böyle bir yerin bulunamamış olmasının nedeninin, Benoît’nın hayal gücünden kaynaklanmış olmasıdır. Fakat Benoît sürekli olarak kaynağı Dares’ten söz eder, Troia’nın altı ana kapısını adlandırırken veya Priamos’un sarayında bulunan sunağın olağanüstü zenginliğinden bahsederken “Dares’in yanılmadığını” söyler.

Bibliografya

Baumgartner, Emmanuèle (1987): Le roman de Troie. Librairie Générale Française, Paris, 1-669.
Collins, Roger (2007): Die Fredegar-Chroniken. Monumenta Germaniae Historica, Studien und Texte 44, Hahnsche Buchhandlung, Hannover, 1-152.
Jäckel, Rudolf (1875): Dares Phrygius und Benoit de Sainte-More – ein Beitrag zur Daresfrage. Barth, Breslau, 1-65.
Jung, Marc-René (1992): Die französische Trojalegende im Mittelalter. Universität Zürich, Zürich, 1-15.
Körting, Gustav (1874): Dictys und Dares: ein Beitrag zur Geschichte der Troja-Sage in ihrem Übergang aus der antiken in die romantische Form. Lippert, Halle an der Saale, 1-119.


Roman de Troie başlığı hatalı bir şekilde “Troia’nın Romanı” şeklinde tercüme edilmiştir. Roman de Troie, “Troia’nın Romans dilinde (yani Fransızca) Hikâyesi” demektir.

Marc-René Jung 1992, 12

Benoit’nın eserlerinde, Dares adı altında günümüze ulaşmış eserlerin onun için bir kaynak teşkil ettiğini düşündürecek hiçbir şey yoktur. Benoit’nın Dares’in eserlerini aştığı yerler, Dares’in metninden türemiş olan başka, daha ayrıntılı bir eserden yararlandığına işaret eder.

Rudolf Jäckel 1875, 63

Asya’da Troialıların şehri bulunur, adı İlium’dur ve bu şehri Aeneas yönetirdi. Halkı cesur ve güçlüydü, erkekleri savaşmaya düşkündü ve tüm komşularına boyun eğdirene kadar mücadele ettiler. O noktada Yunanların kralları büyük bir orduyla Aeneas’a savaş açtı ve bu korkunç savaşta birçok Troialı öldü.

Fredegar’ın Tarihi Kayıtları (y. 660), Roger Collins 2007

Troia’nın ana kalesi İlion uzakta yükseliyordu. Priamos onu kendi kullanımı için yaptırmıştı – dolayısıyla içiniz rahat olsun–o zamandan beri onunla boy ölçüşecek bir ölümlü olmadı. Troia’nın en yüksek yerine inşa edilen kaleyi planlayan gerçekten usta bir mimarmış! Temeli daire şeklinde, yükseldikçe daralan tek bir kaya bloğundan kesilmiş gibi görünürdü. Buna rağmen İlion’un çevresi beşyüz toises [1000 metre], hatta daha fazlaydı. Oradan bütün ülke görünürdü, ve bu kayalara aşağıdan bakıldığında o kadar yüksek dururlardı ki bulutlara kadar yükseldiklerine inanılabilirdi.

Benoît de Sainte-Maure 1170, Roman de Troie 2863-3186

Şehrini küstahça çeviren o surlar ve şehvetli zirveleri bulutları öpen o kuleler ayaklarına kapanacak.

William Shakespeare (1609), Troilus ve Cressida 4.5.218