Exeterli Joseph



İngiliz Exeterli Joseph’in MS 12. yüzyılda Ylias Daretis Phrygii (Frigyalı Dares’in İlion’u) adlı şiirini yazarken büyük ölçüde Frigyalı Dares’in eserinden ilham almıştır. Her ne kadar o noktada Troia’nın yıkılmasından iki bin yıl geçtiyse de, Joseph’in eserindeki bazı ifadeler şaşırtıcı şekilde kazı buluntularına bire bir uyar. Ancak bu kadar ayrıntılı bilgilerin Troia Savaşı döneminden Orta Çağ’a kadar nasıl korunduğu belli değildir.

Elimizdeki Bilgiler

Exeterli Joseph (Lat. Josephus İscanus), 12. yüzyılda Devon Kontluğu’nun merkezi Exeter’de yaşamış, Latince şiirler kaleme almış bir din adamı ve yazardır. En önemli eseri altı ayaklı dize şeklinde yazıp 1190 yılında tamamladığı şiiri Ylias Daretis Phrygii’dir. Üçüncü haçlı seferine de katılan Joseph, 1194 yılında ülkesine geri dönmüştür.

Joseph’in destanı o dönem için, İason ve Argonautlar başta olmak üzere, Troia Savașı’nın en çok bilinen versiyonunu sunar. En önemli kaynağı olan Dares’in tersine, Joseph’in eseri canlı bir anlatım ve ifade gücü sergiler; Joseph tarihsel olayları süslediği gibi, adını belirtmediği kaynaklardan farklı olaylar da eklemiştir.

Öneriler

“Şehir iki defa yerle bir edildi”

Her ne kadar Troia, Orta Çağ’dan iki bin yıl önce yerle bir edildiyse de, Orta Çağ’da Troia’yı konu alan bazı anlatımlarla Hisarlık tepesindeki kazı buluntuları inanılmaz bir şekilde uyuşur. Joseph, Dares’in anlattıklarına dayanarak Troia’nın kısa bir süre içerisinde iki kere saldırılara kurban gittiğini anlatır. Şiiri şöyle başlar:

Benim ağıtım Troialı kadınların gözyaşlarıdır, kaderine terk edilen Troia’dır, liderlerinin iki savaşıdır, şehrin iki sefer yerle bir edilmiş olmasıdır.

Exeterli Joseph, 1.1

Arkeologlar, Troia’nın VIh ve VIIa dönemine ait iki şiddetli yıkım tabakasını tespit etmiştir. Bazılarına göre ilki depremle oluşmuştur. Joseph, Aeginalı Aiakos adında birinin sur duvarlarının yapımında çalıştığını söyler. Aiakos bu yapının bir yerini kasti olarak zayıf inşa eder ve bunu oğlu Salamisli Telamon’a anlatır. Telamon Troia’ya saldıran ilk grup olan Herakles’in birliğine üyedir:

Kurnaz Telamon usulca surlara sokulur ve duvarlardaki taşların direncini elindeki demir çubukla zorlar. Ve delinen duvar tam yıkılmak üzereyken geri çekilir. (1.415)

Troia’nın sur duvarlarındaki savunma açığının varlığına farklı kaynaklarda da değinilmiştir. Örneğin Homeros surların en zayıf noktasının incir ağacının bulunduğu yer olduğunu belirtir (İlyada 6. 433-434). Wilhelm Dörpfeld’in Troia’da yaptığı kazılar, sur duvarlarında böyle bir zayıf noktanın olduğunu ve bu kısmın yıkıldığını ortaya çıkartmıştır. Dörpfeld bu yıkılmayı bir depreme bağlamıştır.

Exeterli Joseph’in dizeleri, Dümrek Nehri’nin kısmen yapay kanallarla düzenlenen yatağının ayrıntılı bir tasvirini de içerir. Bu bölümün esas olarak Dares’ten mi, yoksa başka bir eserden mi kaynaklandığı belli değildir:

Başka bir dünyadan Troia’yı görmek için akıp gelen Simois Nehri, çevreyi sular. Birçok krallık ve şehrin içinden geçen uzun yolculuğunun sonunda, bir Troia nehri olarak denize dökülmeyi hak etmiş olmak ister. Sonsuz bir hayretle Troia’a bakarken, kararsız, miskinleşmiş akışını yavaşlatır ve şehrin etrafını sarar. Deniz, sularına ulaşamadığı için kızgındır, daha büyük bir şiddetle bastırır ve şehre ulaşmak için küçük nehri başka yöne iter. İki akıntı karşılaşınca öyle bir çarpışma, öyle bir gümbürtü kopuyordu ki, insan kim daha yakına ulaşacak diye aralarında kavga ettiklerini düşünebilirdi.

Exeterli Joseph, 1.524-536

Troia Savaşı’yla ilgili bazı tarihsel bilgilerin, yazılı kayıtlar şeklinde Orta Çağ’a kadar korunduğu anlaşılır. Her halükârda, Homeros’un bize Troia’nın Geç Bronz Çağı ile ilgili bilgi veren tek, hatta en önemli kaynak bile olmadığı kesindir.

Bibliografya

Bate, Alan Keith (1986): Joseph of Exeter: Trojan War I-III. Aris & Phillips, Warminster, Wiltshire, 1-193.


Priamos kısa sürede şehri yeniden inşa eder ve daha da genişletir. Grek birliklerinin yaklaşmasını engellemek için kale surları güçlendirilir. Önce yaralı surlar iyileştirilir ve yeniden nefes almaya başlar; sonra altı kapı yapılır. … Priamos kulelerin düşmesinden dolayı mutluydu, çünkü kaybı bir kazanıma dönüşmüştü.

Exeterli Joseph 1190, Ylias Daretis Phrygii 1.485