Ayn Samiya’da bulunan Orta Tunç Çağı’na ait bir gümüş kadehin anlamı üzerine elli yılı aşkın bir süredir devam eden tartışmalar yeni bir çalışmayla ikna edici bir açıklamaya kavuştu. Yalnızca sekiz santimetre yüksekliğinde olan bu küçük gümüş kadeh yılanlar, kimera figürleri, tanrılar ve gök cisimleri tasvirleriyle süslenmiştir. 1970 yılında Yahuda Dağları’nda (Batı Şeria) keşfedilen eserin anlamı bugüne dek gizemini korumuştu.
Yeni çalışmada Eberhard Zangger, Daniel Sarlo ve Fabienne Haas Dantes bu sahneleri bilinen en erken kozmolojik betimlemelerden biri olarak yorumlamaktadır. Merkezde yer alan motif, iki tanrı tarafından taşınan bir “göksel tekneyi” göstermektedir – bu, Eski Yakın Doğu’da Güneş ve Ay’ın gökyüzünde taşınışını simgeleyen kadim bir semboldür. Önceki varsayımların aksine, rölyefler tanrısal bir savaşı değil, barışçıl bir yaratılış eylemini betimlemektedir: Güneş doğar, kaosu dağıtır ve dünyayı yeniden düzenler. Bu betimleme Babil yaratılış destanı Enuma Eliş’ten bin yıldan daha eskiye tarihlenmektedir. Kadehin yaklaşık MÖ 2300 dolaylarında Kuzey Suriye’de yapıldığı, yaklaşık MÖ 2200 civarında Güney Levant’ta bir mezara gömüldüğü düşünülmektedir.
Benzer bir sembolizme sahip yeni tanımlanmış bir nesne olan Lidar Höyük prizması, bu yorumu daha da güçlendirmektedir. Bu bağlamda, Ayn Samiya kadehi dünyanın bilinen en eski kozmolojik sanat eseri olarak değerlendirilebilir.
Çalışmanın ortak yazarlarından Daniel Sarlo şöyle diyor: “Bu eser, Mezopotamya mitlerini, Levant’taki gömü ritüellerini ve Antik Mısır güneş kültlerini birbirine bağlamaktadır.”
Yayınlar:
Zangger, Eberhard, Daniel Sarlo and Fabienne Haas Dantes. 2025. 2025. “The Earliest Cosmological Depictions: Reconsidering the Imagery on the ʿAin Samiya Goblet,” in JEOL – Journal of the Ancient Near Eastern Society “Ex Oriente Lux,” 49: 49–84. https://doi.org/10.5281/zenodo.17594730.
Zangger, Eberhard. 2025. “Creation Myths and Cosmological Concepts in the Ancient Near East: From Uruk via Hattusa to Athens.” In Megalithic Monuments and Cult Practices – Proceedings of the Fourth International Symposium Blagoevgrad, 10–14 October 2024, edited by Dimitriya Spasova, vol. 2. Neofit Rilski University Press. https://doi.org/10.5281/zenodo.17598383.
Zangger, Eberhard, Sarlo, Daniel and Fabienne Haas Dantes. 2025. “Lifting the Sky: The Cosmic Program on the ˁAin Samiya Goblet,” in The Ancient Near East Today 13.11. Accessed at: https://anetoday.org/ain-samiya-goblet/.